Unha “mafia feixista” (según palabras do propio Celso Emilio), logo dunhas eleccións fraudulentas, fíxose con control da hermandade, e respondendo os desexos do embaixador de España en Venezuela, acabou ca labor dinamizadora do autor de Longa Noite de Pedra. O seu “crime” foi fundar en 1967 e presidir a Agrupación Nós, unha entidade que pretendía que a “Hermandad Gallega” fora maís nacionalista.

Maís alá desta expulsión, Celso Emilio foi perseguido, dificultándoselle o atopar traballo en Venezuela. O libro Viaxe o país dos ananos (1968) é unha resposta do autor a estos feitos, como resposta foi o soneto “O Espulsado”. Anos despois, Celso Emilio contarialle a Víctor Fernández Freixanes:

“ainda conservo encadrado nun precioso marco, pendurado da parede do meu escritorio, a carta na que me comunicaron a expulsión da Hermandad Gallega. Está asinada por un vigués, antigo membro voluntario as S.S. nazis, e por un celanovés de alcume Cagarrán. Eu contesteilles cun soneto, mais nada”

E aquí temos o soneto en cuestión:

O Espulsado

Por mais que miro e asexo
pra esta masa informe e lerda
eu outra cousa non vexo
sinon moreas de merda.

Merda adequerida ou herda,
merda dediante i en pos,
grandes palleiros de merda
acugulada en montós.

Merda disposta en estiba,
merda debaixo e por riba,
merda a dereita i a ezquerda.

Por iso penso que a perda
da espulsión foi positiva
pois liberoume da merda.

Fontes: http://celsoemilioferreiro.org
Celso Emilio Ferreiro 1912-1979 unha fotobiografía, de ed. Xerais

Pouco despois de ser enterrado en Cuba, o cadaver de Curros foi reclamado dende Galicia, así que, os seus restos foron exhumados, e o cadaleito envolto nunha bandeira cubana e dentro dunha caixa de caoba embarcou no vapor Alfonso XII con destino Á Coruña. Neste viaxe póstumo, Curros foi acompañado por quen en vida fora o seu enemigo, José López Pérez, Presidente do Centro Galego en La Habana, que demostrou así os seus bos sentimentos e a capacidade para esquecer as antigas liortas.

Cando o cadaleito de Manuel Curros Enríquez chegou a cidade da Coruña, o concello reuniuse en sesión permanente, presidida polo gobernador civil da provincia, para programar os actos en honor do chamado “Príncipe dos Poetas Galegos”. Un concelleiro republicano, mestre de escola, plantexou a cuestión de se o enterro debería ser católico ou laico. Como a unha da mañán non había ainda acordo, o tamén poeta Nan de Allariz (partidario do enterro laico) foi buscar a unha fonda da Praza de Pontevedra a Adelardo, fillo de Curros, para que fose él quen decidise. Adelardo Curros, influido por Alfredo Vicenti, elixiu o enterro católico, decindo que falaba tamén en nome da sua nai e do seu irmán. Os partidarios do enterro laico comezaron a abuchear e insultar o fillo do finado, destacando nesta reacción Lugrís Freire e Nan de Allariz. En defensa do fillo de Curros sairon o alcalde José Sánchez Anido e o principal valedor do enterro católico, o concelleiro Manuel Casás. No Teatro Principal celebrouse o velatorio, ó mesmo tempo que se celebraba un mitín de protesta polo carácter católico do enterro. Na prensa acusouse o fillo de Curros de estar vendido ó Arzobispo de Santiago e ós xesuitas.

O 2 de abril de 1908 foi un día de loito na Coruña, cerraronse os establecementos e as bandeiras ondearon a media asta, nas xanelas das casas colocaronse crespons negros. Presidiron a comitiva funebre o fillo de Curros, o músico Chané, o Presidente do Centro Galego na Habana, Murgía, Vicenti, Linares Rivas, Filomena Dato, Cabeza de León, o alcalde e o gobernador da Coruña, o alcalde de Celanova  e representacións de todas as sociedades coruñesas e de outras cidades galegas.

Fonte:Los Poetas, Curros Enríquez, de C.E. Ferreiro, ed. Jucar 1973

Na sua obra poética destaca Versos a tres cas o neto. Dise da sua poesía que é coorista, chea de personalización da natureza, as veces humorista e cadenciosa. Para mostra un poema:

..Neve

…….Baixan puntas d’estrelas
Bican as corozas e deixan parches nos traxes
Dorm’a neve no colo do outeiro
Telón d’un cine crebándose nos ollos
Store cubrindo o hourizonte
As cuartillas choven pelotas de tennis
Qu’o chegar â terra non queren brincar
A neve chama nas portas c’os cotovelos
A terra é o despacho d’un poeta cuberto de
…………………………………….(cuartillas que choran)
Brinca o sol
A luz da carabiolas
Rin os piñeiros ensinando os dentes
Os espellos están crebados no chao
O azogue roubou dúas áas e fuxe a cabalo do lombo
…………………………… ………….. (do arco da vella)

|Fonte:Historia da Literatura Galega, F. Fernández del Riego

O pai era Xosé Martínez Viojo, tal e como se sabe por unha carta remitida á filla de Rosalía, Alejandra, por don Luis Tobío Campos, neto de María Xosefa Martínez, que a súa vez era sobriña do tal Martínez Viojo, que naceu en Ortuño (Ames) o 7 de febreiro de 1798. O pai de Rosalía foi coadxutor da Colexiata de Iria Flavia maís de 50 anos, e á sua morte foi sepultado á porta desa Igrexa. Tiña 39 anos cando naceu Rosalía.